Άρθρα‎ > ‎

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Αρδευτικού Νερού

 



Το παρόν μπορείτε να το κατεβάσετε και σε μορφή pdf.

Στη βάση του παρακάτω κειμένου έχει δημιουργηθεί ένα λογιστικό φύλλο που διευκολύνει την ερμηνεία των αναλύσεων νερού για αρδευτική χρήση. Μπορείτε να το κατεβάσετε σε μορφή xls (για Microsoft Office) ή ods (για OpenOffice/LibreOffice) μαζί με τις σχετικές οδηγίες χρήσεις.

Εισαγωγή

Θα πρέπει να σημειωθεί ευθύς εξ' αρχής ότι ο βαθμός στον οποίο η ποιότητα του αρδευτικού νερού επηρεάζει τη καλλιέργεια, το έδαφος και το αρδευτικό δίκτυο εξαρτάται και από παράγοντες όπως το κλίμα, το έδαφος, οι χρησιμοποιούμενες καλλιεργητικές τεχνικές, κατασκευαστικά στοιχεία του αρδευτικού δικτύου κ.α. Συνεπώς τα όσα θα αναφερθούν παρακάτω αποτελούν περισσότερο κατευθυντήριες γραμμές χωρίς απόλυτο χαρακτήρα.

Για παράδειγμα καλλιέργειες που αναπτύσσονται σε περιοχές με ήπιο κλίμα στη διάρκεια του καλοκαιριού μπορούν να ανεχθούν υψηλότερη αλατότητα στο νερό άρδευσης σε σχέση με καλλιέργειες που αναπτύσσονται σε ξηροθερμικές συνθήκες.

[επιστροφή στην κορυφή]


Χρησιμοποιούμενες μονάδες στην ανάλυση νερού

Σε όλες τις αναλύσεις νερού η συγκέντρωση των διαφόρων ιόντων αναφέρονται σε ppm ή σε mg/l. Η δύο μονάδες είναι ισοδύναμες, δηλαδή 1 ppm = 1 mg/l. Για την περαιτέρω αξιολόγηση του αρδευτικού νερού είναι απαραίτητο οι συγκεντρώσεις των διαφόρων στοιχείων να εκφράζονται σε meq/l. Για τη μετατροπή από ppm σε meq/l χρησιμοποιούμε τους συντελεστές μετατροπής (η) που δίνονται στον Πίνακα 1, επιλύοντας την παρακάτω εξίσωση:

[συγκέντρωση ιόντος] (meq/l) = η·[συγκέντρωση ιόντος] (ppm) [1]

Στις αναλύσεις νερού επίσης αναφέρεται η ηλεκτρική αγωγιμότητα. Μονάδες μέτρησης της ηλεκτρικής αγωγιμότητας είναι το S/m (Siemens ανά μέτρο). Επειδή όμως ως μονάδα είναι μεγάλη στην πράξη η αγωγιμότητα αναφέρεται σε υποπολλαπλάσια της μονάδας αυτής όπως το dS/cm ή mS/cm ή μS/cm. Άλλη μονάδα μέτρησης της αγωγιμότητας είναι το mho/m. Επειδή και αυτό ως μονάδα είναι μεγάλο η αγωγιμότητα αναφέρεται σε υποπολλαπλάσια του (mmhos/cm). Τέλος μία σπανιότερα αναφερόμενη μονάδα, χρησιμοποιούμενη κυρίως στις Η.Π.Α. και την Αυστραλία είναι το CF (Conductivity Factor). Στον Πίνακα 2 αναφέρονται οι μετατροπές μεταξύ των μονάδων που αναφέρθηκαν.

Άσκηση:

Θέλουμε να μετατρέψουμε από ppm σε meq/l τη συγκέντρωση των ιόντων ασβεστίου (Ca) και μαγνησίου (Mg) που μας δίνονται στην ανάλυση νερού του Παραδείγματος 1 στο Παράρτημα.

Λύση:

Σύμφωνα με την ανάλυση η συγκέντρωση Ca είναι 586 ppm. Από τον Πίνακα 1 ο συντελεστής μετατροπής (η) είναι ίσος με 0,0499, συνεπώς:

[Ca](meq/l) = η·[Ca](ppm)

[Ca](meq/l) = 0,0499 · 586

[Ca](meq/l) = 29,24 meq/l

Ομοίως, σύμφωνα με την ανάλυση η συγκέντρωση Mg είναι 40,5 ppm. Από τον Πίνακα 1 ο συντελεστής μετατροπής (η) είναι ίσος με 0,08266 συνεπώς:

[Mg](meq/l) = η·[Mg](ppm)

[Mg](meq/l) = 0,08266 · 40,5

[Mg](meq/l) = 3,35 meq/l

Πίνακας 1. Συντελεστές μετατροπής (η) για μετατροπή συγκέντρωσης ιόντων από ppm σε meq/l (Πηγή: Βουρδούρης Κ., 2006)

Ιόντα

Συντελεστής μετατροπής

Ιόντα

Συντελεστής μετατροπής

Ασβέστιο (Ca2+)

0,04990

Διττανθρακικά (HCO3-)

0,01639

Μαγνήσιο (Mg2+)

0,08266

Χλωριόντα (Cl-)

0,02821

Νάτριο (Na+)

0,04350

Νιτρικά (NO3-)

0,01613

Κάλιο (K+)

0,02557

Νιτρώδη (NO2-)

0,02174

Αμμωνιακά (NH4+)

0,05544

Ανθρακικά (CO32-)

0,03333

Θειϊκά (SO42-)

0,02082

Φωσφορικά (PO43-)

0,03159


Πίνακας 2. Μετατροπή μονάδων

1 dS/m = 1 mS/cm = 1000 μS/cm
1 dS/m = 1 mS/cm = 1 mmhos/cm
1 CF = 0,1 mmhos/cm = 0,1 mS/cm = 0,1 dS/m = 100 μS/cm

[επιστροφή στην κορυφή]


Αξιοπιστία της ανάλυσης

Προκειμένου μία ανάλυση να θεωρείται αξιόπιστη θα πρέπει το άθροισμα των κατιόντων και το άθροισμα των ανιόντων να μην διαφέρουν σημαντικά μεταξύ τους. Ως κριτήριο χρησιμοποιούμε το σφάλμα ισοζυγίου ιόντων, εκφρασμένο επί της εκατό, το οποίο υπολογίζεται από την παρακάτω σχέση:


[2]


Αν η τιμή που λαμβάνουμε από την επίλυση της παραπάνω σχέσης είναι μεγαλύτερη του 5%, τότε η ανάλυση δε θεωρείται αξιόπιστη και θα πρέπει να επαναληφθεί.

Άσκηση:

Εκτιμήστε την αξιοπιστία της ανάλυσης νερού του Παραδείγματος 1.

Λύση:

Στην ανάλυση νερού του Παραδείγματος 1 το άθροισμα των κατιόντων είναι 13,42 και των ανιόντων 14,9. Χρησιμοποιώντας τον τύπο [2] έχουμε:

((14,9-13,42)/(14,9+13,42))·100% = 5,46%

Η ανάλυση κρίνεται οριακά αξιόπιστη.

[επιστροφή στην κορυφή]


Εκτίμηση κινδύνων για την καλλιέργεια


Κίνδυνοι για την καλλιέργεια μπορεί να προέρχονται από υψηλή αγωγιμότητα, υψηλές συγκεντρώσεις τοξικών στοιχείων ή τιμές του pH εκτός κάποιων ορίων.


Ηλεκτρική Αγωγιμότητα - Σκληρότητα

Η ηλεκτρική αγωγιμότητα εκφράζει την ευκολία με την οποία το ηλεκτρικό ρεύμα διέρχεται μέσα από το νερό. Με τον όρο σκληρότητα (αναφερόμενη και ως ολική σκληρότητα) ονομάζουμε το σύνολο των ιόντων ασβεστίου και μαγνησίου, τα οποία βρίσκονται διαλυμένα στο νερό. Η ολική διακρίνεται σε παροδική (ανθρακική) σκληρότητα και σε μόνιμη (μη ανθρακική) σκληρότητα. Η παροδική σκληρότητα είναι το σύνολο των ευδιάλυτων όξινων ανθρακικών ιόντων του ασβεστίου και του μαγνησίου ιόντων. Η μόνιμη σκληρότητα είναι το σύνολο των χλωριούχων, θειϊκών, νιτρικών, πυριτικών, φωσφορικών και χουμικών αλάτων του ασβεστίου και του μαγνησίου. Η παροδική σκληρότητα εξαφανίζεται με το βρασμό.

Υψηλές τιμές ηλεκτρικής αγωγιμότητας δυσχεραίνουν την πρόσληψη νερού από τα φυτά λόγω αύξησης της ωσμωτικής πίεσης του εδαφικού διαλύματος. Εκτός από την μειωμένη ικανότητα πρόσληψης νερού από την καλλιέργεια, αυτό έχει επιπτώσεις και στην πρόσληψη στοιχείων όπως το ασβέστιο και το βόριο, η απορρόφηση των οποίων εξαρτάται από τον ρυθμό διαπνοής του φυτού.

Η σκληρότητα του νερού εκφράζεται σε σκληρομετρικούς βαθμούς (γαλλικούς ή γερμανικούς). Ένας γαλλικός βαθμός είναι ίσος με 1mg CaCO3 ανά 100ml δείγματος. Ένας γερμανικός βαθμός είναι ίσος με 1mg CaO ανά 100ml δείγματος. Το σύνολο των αλάτων εκφράζονται με τη μορφή CaCO3 για τους γαλλικούς βαθμούς και με τη μορφή CaO για τους γερμανικούς βαθμούς.

Η συγκέντρωση των αλάτων στο έδαφος επηρεάζεται, εκτός από την ποιότητα του αρδευτικού νερού και από το έδαφος, την εφαρμοζόμενη ποσότητα νερού και τη μέθοδο άρδευσης. Τα ελαφρά εδάφη έχουν καλή στράγγιση και είναι πιο εύκολο να εκπλυθούν σε σχέση με τα βαριά εδάφη.

Στην Εικόνα 1 παρουσιάζεται η επίδραση του συστήματος άρδευσης στη συγκέντρωση των αλάτων στο έδαφος. Παρατηρούμε ότι η χρήση επιφανειακών μεθόδων άρδευσης ή υψηλής καταιόνησης (Εικόνα 1α) έχει ως αποτέλεσμα την ομοιόμορφη συγκέντρωση αλάτων στο ίδιο βάθος, με σταδιακή αύξηση της συγκέντρωσης των αλάτων όσο αυξάνεται το βάθος. Αν υπάρχουν σαμάρια, (Εικόνα 1β) τότε στα σαμάρια αυτά παρατηρείται αύξηση της συγκέντρωσης αλάτων. Στην περίπτωση άρδευσης με αυλάκια (Εικόνα 1γ) παρατηρούμε χαμηλότερη συγκέντρωση αλάτων μέσα στο αυλάκι και κάτω από αυτό και αύξηση της συγκέντρωσης αλάτων ακτινωτά όσο απομακρυνόμαστε από το σημείο εφαρμογής του νερού (πάτος αυλακιού). Και πάλι παρατηρείται συγκέντρωση αλάτων στα κεφαλάρια των αυλακιών, εκεί όπου και φυτεύονται οι καλλιέργειες. Τέλος στην περίπτωση της στάγδην άρδευσης (Εικόνα 1δ) παρατηρούμε και πάλι χαμηλότερη συγκέντρωση αλάτων στο σημείο εφαρμογής του νερού και αύξηση της συγκέντρωσης αλάτων ακτινωτά όσο απομακρυνόμαστε αυτό. Στην περίπτωση όμως της στάγδην άρδευσης η φύτευση γίνεται συνήθως κοντά στο σημείο εφαρμογής του νερού, οπότε το ριζικό σύστημα του φυτού αναπτύσσεται στον όγκο του εδάφους με τη χαμηλότερη αγωγιμότητα.

Mετατροπές μονάδων:

1ppm CaCO3 = 0,1 Γαλλικοί βαθμοί = 0,0566 Γερμανικοί βαθμοί

Στον Πίνακα 1 του Παραρτήματος υπάρχει μία λίστα με διάφορες καλλιέργειες και το πως η αλατότητα επηρεάζει την αύξηση τους. Η κατάταξη των νερών βάση της σκληρότητας τους παρουσιάζεται στον Πίνακα 3.

Πίνακας 3. Κατάταξη του νερού βάση της σκληρότητας του (Πηγή: Βουδούρης Κ., 2006).

Σκληρότητα

(mg/l CaCO3)

Χαρακτηρισμός

0-100

Μαλακό

100-200

Μέσης σκληρότητας

200-300

Σκληρό

πάνω από 300

Πολύ σκληρό

Άσκηση:

Για το νερό της ανάλυσης του Παραδείγματος 1, α) κατατάξτε το βάση της σκληρότητας και β) εκτιμήστε την επίδραση της ηλεκτρικής αγωγιμότητας στην ανάπτυξη καλλιέργειας τομάτας, μαρουλιού, σιταριού μαλακό, βαμβακιού και αμπελιού.

Λύση:

α)

Η συγκέντρωση των ιόντων ασβεστίου και μαγνησίου σύμφωνα με την ανάλυση του Παραδείγματος 1 είναι 29,24 meq/l και 3,35 meq/l αντίστοιχα. Οπότε η συνολική συγκέντρωση είναι 29,24+3,35 = 32,59 meq/l. Επειδή πρόκειται για δισθενή ιόντα η συγκέντρωση αυτή είναι 32,59/2 = 16,3 mmol/l. Το M.B. του CaCO3 είναι 100, συνεπώς η συγκέντρωση των ιόντων ασβεστίου και μαγνησίου εκφρασμένη σε mg/l CaCO3 είναι 16,3·100 = 1630 ppm CaCO3. Σύμφωνα με τον Πίνακα 3 το νερό αυτό κατατάσσεται ως πολύ σκληρό.

β)

Για το σιτάρι και το βαμβάκι άρδευση με νερό αγωγιμότητας 2,7 dS/cm δεν έχει καμία επίπτωση στην ανάπτυξη του.

Τομάτα: Αγωγιμότητα 2,3 dS/cm (EC90) αναμένεται παραγωγή ίση με το 90% (ΔΠ90) της δυνητικής, ενώ με αγωγιμότητα 3,4 dS/cm (EC75)αναμένεται παραγωγή ίση με το 75% (ΔΠ75) της παραγωγής. Συνεπώς με αγωγιμότητα νερού 2,7 dS/cm (ECw) και αντικαθιστώντας στη σχέση [3] έχουμε:

ΔΠ = ΔΠ75 +[(ECw - EC90)/(EC90-EC75)]·(ΔΠ90 – ΔΠ75) →

ΔΠ = 75 +[(2,7 – 2,3)/(3,4-2,3)]·(90 – 75) →

ΔΠ = 80,45%

Μαρούλι: Αγωγιμότητα 3,4 dS/cm (EC50) αναμένεται παραγωγή ίση με το 50% (ΔΠ50) της δυνητικής, ενώ με αγωγιμότητα 2,1 dS/cm (EC75)αναμένεται παραγωγή ίση με το 75% (ΔΠ75) της παραγωγής. Συνεπώς με αγωγιμότητα νερού 2,7 dS/cm (ECw) και αντικαθιστώντας στη σχέση [3] έχουμε:

ΔΠ = ΔΠ50 +[(ECw - EC75)/(EC75-EC50)]·(ΔΠ75 – ΔΠ50) →

ΔΠ = 50 +[(2,7 – 2,1)/(3,4-2,1)]·(75 – 50) →

ΔΠ = 61,54%

Για το σταφύλι αγωγιμότητα στο νερό άρδευσης 2,7 dS/cm σημαίνει παραγωγή ίση με το 75% της δυνητικής.


Εικόνα 1. Συγκέντρωση των αλάτων στο έδαφος ανάλογα με τη μέθοδο άρδευσης (Πηγή: Ayers R.S. and Westcot D.W., 1985)


Διάφορα ιόντα

Το βόριο είναι απαραίτητο για την ολοκλήρωση του βιολογικού κύκλου όλων των καλλιεργειών και η έλλειψη του προκαλεί σημαντικά προβλήματα στις καλλιέργειες. Ως ιχνοστοιχείο απαιτείται σε μικρές ποσότητες. Το αρδευτικό νερό σε ορισμένες περιπτώσεις περιέχει βόριο σε συγκεντρώσεις τέτοιες που μπορούν να καλύψουν τις ανάγκες των καλλιεργειών σε βόριο. Ωστόσο το βόριο μπορεί πολύ εύκολα να προκαλέσει και τοξικότητα και σε ορισμένες περιπτώσεις η συγκέντρωση του βορίου στο αρδευτικό νερό αποτελεί περιοριστικό παράγοντα στην ανάπτυξη κάποιων καλλιεργειών. Τα επίπεδα ανεκτής συγκέντρωσης βορίου στο αρδευτικό νερό ποικίλλουν ανάλογα με την καλλιέργεια και αναφέρονται στον Πίνακα 2 του Παραρτήματος.

Το νάτριο δεν είναι στοιχείο απαραίτητο για την ολοκλήρωση του βιολογικού κύκλου των καλλιεργειών. Τα προβλήματα τοξικότητας νατρίου συνδέονται σε μεγάλο βαθμό όχι τόσο με τη συγκέντρωση του στοιχείου στο εδαφικό διάλυμα, όσο με την αναλογία νατρίου-ασβεστίου. Στον Πίνακα 1 παρουσιάζεται μία κατάταξη των καλλιεργειών με βάση την ανθεκτικότητα τους στη τοξικότητα νατρίου με κριτήριο το δείκτη SAR. Στον Πίνακα 2 παρουσιάζεται μία δεύτερη κατάταξη των καλλιεργειών βάση της ανθεκτικότητας τους στη τοξικότητα νατρίου, αυτή τη φορά με κριτήριο το δείκτη ESP.

Το χλώριο επίσης δεν είναι στοιχείο απαραίτητο για την ολοκλήρωση του βιολογικού κύκλου των καλλιεργειών, αν και σε κάποιες καλλιέργειες μικρές ποσότητες έχουν θετική επίδραση στην ποιότητα (κρεμμύδι, καπνός, τομάτα). Σε μεγάλες ωστόσο ποσότητες μπορεί να προκαλέσει τοξικότητα, ανάλογα πάντα με την ευαισθησία της καλλιέργεια. Το χλώριο είναι στοιχείο που δεν δεσμεύεται από το έδαφος για αυτό δεν έχει καμία επίπτωση στο έδαφος. Το ότι δε δεσμεύεται από το έδαφος το καθιστά εύκολα διαθέσιμο στα φυτά. Εντός του φυτού το χλώριο μετακινείται με το ρεύμα της διαπνοής και καθώς δεν χρησιμοποιείται από τα φυτά, συσσωρεύεται στα φύλλα. Όταν η συγκέντρωση υπερβεί το όριο ανοχής της καλλιέργειας εμφανίζονται συμπτώματα τοξικότητας στα άκρα των φύλλων, αρχίζοντας από την κορυφή.


pH

Το pH στο αρδευτικό νερό βρίσκεται συνήθως μεταξύ 6,5 και 8,4. Στο εύρος αυτό δεν δημιουργούνται προβλήματα στις καλλιέργειες. Τιμή του pH έξω από αυτές τις τιμές αποτελεί ένδειξη για περαιτέρω έλεγχο του νερού καθώς μπορεί να περιέχει κάποιο τοξικό ιόν. Χρήση του για άρδευση μπορεί να προκαλέσει ανισορροπία στη θρέψη. Όταν η τιμή της ηλεκτρικής αγωγιμότητας είναι μικρότερη από 0,2 dS/cm συνηθίζεται το pH να είναι εκτός των επιθυμητών ορίων λόγω της μικρής ρυθμιστικής ικανότητας και χωρίς να παρουσιάζει άλλα προβλήματα.

Μακροχρόνια χρήση σκληρού νερού (υψηλή περιεκτικότητα σε ασβέστιο και μαγνήσιο) μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση του pH του εδάφους. Η αύξηση του pH του εδάφους περί το 7 ή παραπάνω μειώνει την διαθεσιμότητα των περισσότερων ιχνοστοιχείων (χαλκού, σιδήρου, μαγγανίου και ψευδαργύρου) και του φωσφόρου (Jones, 2008).

[επιστροφή στην κορυφή]


Εκτίμηση κινδύνων για το έδαφος

Το κακής ποιότητας αρδευτικό νερό μπορεί να οδηγήσει σταδιακά σε υποβάθμιση του εδάφους, αρχικά λόγω αλάτωσης και στη συνέχεια λόγω νατρίωσης. Καθώς το έδαφος είναι ένας πολύτιμος, δύσκολα διαχειρίσιμος και πρακτικά αναντικατάστατος συντελεστής της γεωργικής παραγωγής, οι κίνδυνοι αυτοί θα πρέπει να εκτιμηθούν και να ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα για αποτροπή της υποβάθμισης των εδαφών.


Αλάτωση εδαφών

Ο κίνδυνος αλάτωσης των εδαφών κρίνεται από την ηλεκτρική αγωγιμότητα του νερού άρδευσης. Ένας δεύτερος τρόπος έκφρασης της αλατότητας του αρδευτικού νερού είναι τα ολικά διαλυτά στερεά (TDS). Το TDS εκφράζει τη συνολική συγκέντρωση των διαλυμένων στο νερό αλάτων, χωρίς να περιλαμβάνονται τα αιωρούμενα ιζήματα, τα κολλοειδή και τα διαλυμένα αέρια. Συνδέεται κατά προσέγγιση με την ηλεκτρική αγωγιμότητα μέσω της παρακάτω σχέσης:

TDS (ppm) = 640·EC (dS/m) [4]

Καθώς δεν άγουν όλα τα ιόντα το ηλεκτρικό ρεύμα το ίδιο η σχέση μεταξύ TDS και EC εξαρτάται από το ποια ιόντα είναι διαλυμένα στο νερό. Έτσι η σχέση [4] μπορεί να χρησιμοποιηθεί για νερό με ECw < 5 dS/cm και όταν η περιεκτικότητα σε θειικά δεν είναι μεγάλη, που είναι ο κανόνας για τον ελλαδικό χώρο.

Πίνακας 4. Κατηγοριοποίηση αρδευτικού νερού βάση της αλατότητας (Πηγή: Τσακίρης, 2004)

Κατηγορία

Εύρος αγωγιμότητας (dS/cm)

TDS (ppm)

Κίνδυνος αλατώσεως

C1

<0,25

<160

Μικρός

C2

0,25-0,75

160-480

Μέσος

C3

0,75-2,25

480-1470

Μεγάλος

C4

>2,25

>1470

Πολύ μεγάλος

Εδάφη με ηλεκτρική αγωγιμότητα του εδαφικού εκχυλίσματος μεγαλύτερη από 2 dS/m θεωρούνται αλατούχα.


Νατρίωση εδαφών

Yψηλές συγκεντρώσεις νατρίου στο αρδευτικό νερό, σε σχέση με χαμηλές συγκεντρώσεις ασβεστίου και μαγνησίου μπορούν να οδηγήσουν σε καταστροφή της δομής του εδάφους και αύξηση του pH του (αλκαλίωση). Η καταστροφή της δομής του εδάφους επιδρά στη διηθητικότητα του εδάφους. Μειωμένη διηθητικότητα σημαίνει κακή στράγγιση και μειωμένος αερισμός του εδάφους. Η αύξηση του pH έχει ως αποτέλεσμα τη μειωμένη διαθεσιμότητα διαφόρων θρεπτικών στοιχειών.

Το ποσοστό εναλλακτικού νατρίου (ESP) εκφράζει το ποσοστό του προσροφημένου νατρίου από τα κολλοειδή του εδάφους ως προς την ολική σε κατιόντα εναλλακτική ικανότητα, εκφρασμένη με meq/100g εδάφους. Είναι ένα μέγεθος που αφορά το εδαφικό εκχύλισμα. Η τιμή του ESP δίδεται από την παρακάτω σχέση:

  [5]




Για την εκτίμηση του κινδύνου νατρίωσης του εδάφους και μείωσης της διηθητικότητας χρησιμοποιούμε το λόγο προσρόφησης νατρίου (Sodium Absorption Rate – SAR). Ο λόγος προσρόφησης νατρίου υπολογίζεται από τη σχέση:

 


 [6]

όπου:

[Να+] : Συγκέντρωση ιόντων νατρίου (meq/L)

[Mg+2] : Συγκέντρωση ιόντων νατρίου (meq/L)

[Ca+2] : Συγκέντρωση ιόντων νατρίου (meq/L)

Στον Πίνακα 5 φαίνεται η σχέση μεταξύ του SAR, της ηλεκτρικής αγωγιμότητας του αρδευτικού νερού και της επίδρασης στη διηθητικότητα. Το νομογράφημα στην Εικόνα 1 επιτρέπει τον υπολογισμό του SAR και του ESP μετά από μακροχρόνια χρήση.

Πίνακας 5. Επίδραση του SAR και της ηλεκτρικής αγωγιμότητας του αρδευτικού νερού στη διηθητικότητα του εδάφους (Πηγή: Ayers R.S., Westcot D.W., 1985).


Μείωση της διηθητικότητας

Καμία

Μικρή έως μέτρια

Μεγάλη

SAR

ECw (dS/m)

0-3

0,7

0,2-0,7

0,2

3-6

1,2

0,3-1,2

0,3

6-12

1,9

0,5-1,9

0,5

12-20

2,9

1,3-2,9

1,3

20-40

5

2,9-5,0

2,9

Νατριωμένα θεωρούνται τα εδάφη με τιμές SAR > 13 και ESP > 15.

[επιστροφή στην κορυφή]


Εκτίμηση κινδύνων για το αρδευτικό δίκτυο

Εμφράξεις σταλακτήρων λόγω απόθεσης ανθρακικού ασβεστίου

Για την εκτίμηση του κινδύνου έμφραξης των σταλακτήρων λόγω απόθεσης ανθρακικού ασβεστίου χρησιμοποιείται ο δείκτης κορεσμού του Langelier (Langelier Saturation Index – LSI). Αν η τιμή του LSI είναι θετική τότε υπάρχει κίνδυνος εμφράξεων, ενώ αν παίρνει αρνητικές τιμές δεν υπάρχει κίνδυνος εμφράξεων. Η τιμή του είναι η διαφορά μεταξύ του μετρούμενου pH (pHa) και του pH που υπολογίζεται βάση της χημικής ανάλυσης (pHc).

LSI = pHa – pHc [7]

όπου:

LSI : Ο δείκτης κορεσμού του Langelier

pHa: Το πραγματικό pH

pHc: Το υπολογισμένο pH


Το pHc δίνεται από τη σχέση:

pHc = (pKHCO3 - pKsp) + p(Ca + Mg) + p(CO3+HCO3) [8]

όπου:

pKHCO3 : Η σταθερά ιονισμού του HCO3-

pKsp : Η σταθερά του γινομένου διαλυτότητας του CaCO3.

Οι δύο παραπάνω σταθερές εξαρτώνται από τη θερμοκρασία του νερού. Την τιμή (pKHCO3 – pKsp) την παίρνουμε από τον Πίνακα 6.

p(Ca + Mg) και p(CO3+HCO3) : Οι τιμές τους λαμβάνονται από τον Πίνακα 7.

Εικόνα 2: Νομογράφημα για τον προσδιορισμό της τιμής SAR του αρδευτικού νερού καθώς και της τιμής του ESP ενός εδάφους που βρίσκεται σε ισορροπία με το νερό άρδευσης (Πηγή: Allison L.E., Bernstein L., Bower C.A., Brown J.W., Fireman M., Hatcher J.T., Hayward H.E., Pearson G.A., Reeve R.C., Richards L.A., Wilcox L.v., 1954)


Πίνακας 6. Τιμές του όρου (pKHCO3 – pKsp) συνάρτηση της θερμοκρασίας (Πηγή: Μήτσιος Ι., 1999).

Θερμοκρασία (oC)

(pKHCO3 - pKsp)

0

2,60

10

2,34

20

2,10

30

1,89

40

1,70

50

1,54

80

1,14


Πίνακας 7. Τιμές των όρων p(Ca + Mg) και p(CO3+HCO3) συνάρτηση της συγκέντρωσης των ιόντων (Πηγή: Μήτσιος Ι., 1999).

meq/l

p(Ca+Mg)

p(CO3+

HCO3)

meq/l

p(Ca+Mg)

p(CO3+

HCO3)

0,05

4,6

4,3

2,50

2,9

2,6

0,10

4,3

4,0

3,00

2,8

2,5

0,15

4,1

3,8

4,00

2,7

2,4

0,20

4,0

3,7

5,00

2,6

2,3

0,25

3,9

3,6

6,00

2,5

2,2

0,30

3,8

3,5

8,00

2,4

2,1

0,40

3,7

3,4

10,00

2,3

2,0

0,50

3,6

3,3

12,50

2,2

1,9

0,75

3,4

3,1

15,00

2,1

1,8

1,00

3,3

3,0

20,00

2,0

1,7

1,25

3,2

2,9

30,00

1,8

1,5

1,50

3,1

2,8

50,00

1,6

1,3

2,00

3,0

2,7

80,00

1,4

1,1

Η τιμή του pHc μπορεί επίσης να δοθεί απευθείας από τη σχέση (Theocharis et al., 2006):

pHc = 2,5861·e-0,0103T-0,4375·ln([Ca+Mg]·[CO3+HCO3])+6,2966 [9]

όπου:

[Ca+Mg] : Το άθροισμα της συγκέντρωσης των ιόντων Ca, Mg σε meq/l.

[CO3+HCO3] : Το άθροισμα της συγκέντρωσης των ιόντων CO3 (ανθρακικά), HCO3 (όξινα ανθρακικά) σε meq/l. Σημείωση: Σε πολλές αναλύσεις δεν αναφέρεται η συγκέντρωση των ανθρακικών. Στις περισσότερες περιπτώσεις η συγκέντρωση τους είναι πολύ μικρή.

T : Η θερμοκρασία (oC)


Να σημειωθεί ότι μεταξύ των αρδεύσεων και ιδιαίτερα όταν ο αγωγός άρδευσης είναι άμεσα εκτεθειμένος στην ηλιακή ακτινοβολία, η θερμοκρασία του νερού μπορεί να ανέλθει σε θερμοκρασίες ακόμη και άνω των 50oC. Όπως είδαμε το pHc επηρεάζεται από τη θερμοκρασία και αυξάνεται όσο αυξάνεται η θερμοκρασία, που σημαίνει ότι μπορεί να υπάρχει κίνδυνος σχηματισμού ιζήματος και συνεπώς έμφραξης.


Εμφράξεις σταλακτήρων λόγω απόθεσης ιζημάτων σιδήρου

Η εκτίμηση του κινδύνου εμφράξεων λόγω του σιδήρου είναι σχετικά δύσκολη καθώς επιδρούν και άλλοι παράγοντες. Σε γενικές γραμμές σε συστήματα στάγδην άρδευσης δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί νερού με συγκέντρωση σιδήρου πάνω από 5 ppm. Σε συγκεντρώσεις 2-5 ppm μπορεί να προκαλέσει προβλήματα εμφράξεων, είναι όμως δυνατό να απομακρυνθεί. Ωστόσο το κόστος είναι μεγάλο και πρακτικά δεν εφαρμόζεται. Σε συγκεντρώσεις μικρότερες των 2 ppm συνήθως δεν αντιμετωπίζουμε προβλήματα εμφράξεων. Συγκέντρωση σιδήρου 0,5 ppm και συγκέντρωση σουλφιδίων πάνω από 2 ppm προκαλεί προβλήματα εμφράξεων.


Άσκηση:

Εκτιμήστε τον κίνδυνο έμφραξης των σταλακτών από τη μακροχρόνια χρήση του νερού άρδευσης στο οποίο αναφέρεται η ανάλυση του Παραδείγματος 1 και για θερμοκρασία του νερού άρδευσης 15oC.


Λύση:

Με βάση την ανάλυση νερού [Ca+Mg] = 29,23 + 3,33 = 32,56 meq/l.

Επίσης [CO3 + HCO3] = 11,49 meq/l (Τα ανθρακικά δεν αναφέρονται στην ανάλυση μας. Επειδή όμως συνήθως η συγκέντρωση τους είναι πολύ μικρή τη θεωρούμε μηδενική και προχωράμε)

Αντικαθιστώντας τις παραπάνω τιμές στη σχέση [9] έχουμε:

pHc = 2,5861·e-0,0103*25-0,4375·ln([32,56]·[11,49])+6,2966

pHc = 6,21

Αντικαθιστώντας την τιμή της pHc στη σχέση [7] έχουμε:

LSI = 7,38 – 6,21 → LSI = 1,178

Η παραπάνω τιμή είναι θετική, συνεπώς υπάρχει κίνδυνος έμφραξης των σταλακτών από αποθέσεις ανθρακικού ασβεστίου.

Η συγκέντρωση σιδήρου είναι 0,045 ppm, πολύ χαμηλή για να δημιουργήσει προβλήματα εμφράξεων λόγω σιδήρου.

[επιστροφή στην κορυφή]


Ποιοτικά χαρακτηριστικά αρδευτικού νερού για χρήση σε υδροπονία

Στην υδροπονία, καθώς η καλλιέργεια λαμβάνει χώρα συνήθως σε αδρανές υπόστρωμα ή απουσία αυτού, πολλά από τα παραπάνω αναφερόμενα δεν βρίσκουν εφαρμογή.

Η ηλεκτρική αγωγιμότητα παραμένει ένα σημαντικό μέγεθος καθώς επηρεάζει την πρόσληψη νερού και θρεπτικών στοιχείων, ακριβώς όπως και στο έδαφος. Το pH ρυθμίζεται σε κάθε άρδευση ώστε να εξασφαλίζεται η εύκολη και ισόρροπη πρόσληψη των θρεπτικών στοιχείων. Μόνο όταν η συγκέντρωση των όξινων ανθρακικών ιόντων είναι πολύ υψηλή μπορεί να αντιμετωπίσουμε πρόβλημα καθώς για να επιτευχθεί ικανοποιητικός έλεγχος του pH απαιτείται προεξουδετέρωση. Στην υδροπονία μας απασχολεί περισσότερο η συγκέντρωση θρεπτικών στοιχείων τα οποία δεν αφομοιώνονται ταχέως από την καλλιέργεια και τείνουν να συσσωρεύονται στο θρεπτικό διάλυμα. Αυτά είναι το ασβέστιο, το μαγνήσιο και τα θειϊκά ιόντα και σε μικρότερο ποσοστό ο ψευδάργυρος. Τα παραπάνω στοιχεία ακόμη και σε υψηλές συγκεντρώσεις δεν είναι τοξικά για τις καλλιέργειες, ωστόσο ανταγωνίζονται άλλα στοιχεία όπως το κάλιο (ανταγωνισμός από το ασβέστιο και το μαγνήσιο) και το άζωτο (τα θεϊκά ιόντα ανταγωνίζονται τα νιτρικά), οπότε η παρουσία τους σε υψηλές συγκεντρώσεις δημιουργεί ανισορροπίες στο θρεπτικό διάλυμα. Επίσης σε υψηλές συγκεντρώσεις αυξάνουν την αγωγιμότητα του θρεπτικού διαλύματος.

Όπως παρατηρούμε από τον Πίνακα 8 η επιθυμητή ηλεκτρική αγωγιμότητα είναι μικρότερη από ότι συνήθως απαιτείται στο έδαφος για την επίτευξη της μέγιστης παραγωγής.

Το νερό της Κατηγορίας 1 είναι το πλέον επιθυμητό και μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε κάθε σύστημα και σχεδόν με κάθε καλλιέργεια. Μόνο ορισμένες πολύ ευαίσθητες καλλιέργειες στο Na, όπως οι ορχιδέες που απαιτούν μηδενική συγκέντρωση Na, ενδέχεται να αντιμετωπίσουν πρόβλημα με νερό αυτής της ποιότητας. Το νερό της 3ης κατηγορίας είναι αποδεκτό, συνιστάται όμως να αποφεύγεται η χρήση του σε κλειστά συστήματα ή σε ευαίσθητες στην υψηλή αγωγιμότητα καλλιέργειες.

Πίνακας 8. Κριτήρια κατάταξης αρδευτικού νερού για άρδευση θερμοκηπιακών καλλιεργειών (Πηγή: Peet, 2005).

Κατηγορία νερού

EC (dS/m)

Νάτριο (ppm)

Χλώριο (ppm)

Θειϊκά (ppm)

1

<0,5

<30

<50

<100

2

0,5-1,0

30-60

50-100

100-200

3

1,0-1,5

60-90

100-150

200-300

Η μείωση της ποιότητας του νερού μας οδηγεί σε υψηλότερες απορροές (και συνεπώς σπατάλη), προκειμένου να κρατήσουμε το θρεπτικό διάλυμα ισορροπημένο και μας δημιουργεί περιορισμούς και προβλήματα στην προετοιμασία του θρεπτικού διαλύματος, εφόσον αυτό εμπίπτει σε μία από τις παραπάνω κατηγορίες.

Νερό που δεν εμπίπτει σε μία από τις παραπάνω κατηγορίες είναι ακατάλληλο χρήση στην υδροπονία, εκτός αν υφίσταται ανάγκη, για μικρά χρονικά διαστήματα και εφόσον η καλλιέργεια είναι ανθεκτική σε υψηλή αλατότητα.

Στους Πίνακες 9 και 10 παρουσιάζονται οι επιθυμητές και ανεκτές συγκεντρώσεις στοιχείων στο νερό άρδευσης για χρήση σε ανοιχτά και κλειστά υδροπονικά συστήματα. Συγκεντρώσεις πέρα από τις ανεκτές δε σημαίνει απαραίτητα πρόκληση τοξικότητας στα φυτά. Όσο μεγαλύτερες όμως είναι οι αποκλίσεις, τόσο δυσχεραίνεται η διαχείριση της θρέψης και του θρεπτικτού διαλύματος.

Πίνακας 9. Επιθυμητή και ανεκτή συγκέντρωση στοιχείων στο νερό για χρήση σε ανοιχτά υδροπονικά συστήματα (Πηγή: Μαυρογιαννόπουλος Ν. Γ., 2006).

Στοιχείο

Επιθυμητή συγκέντρωση

Ανεκτή συγκέντρωση

ppm

mmol/l

ppm

mmol/l

Cl-

<50

1,4

50-100

2,8

Na+

<30

1,3

30-60

2,6

HCO3-

<300

5,0

>300

>5,0

Fe++

<1,0

0,0179

<1,0

<0,0179

Mn

<0,7

0,0127

<1,0

<0,0181

B

<0,3

0,0278

<0,7

<0,0649

Zn++

<0,5

0,0077

<1,0

<0,0154

Πίνακας 10. Επιθυμητή συγκέντρωση στοιχείων στο νερό για χρήση σε ανοιχτά υδροπονικά συστήματα (Πηγή: Μαυρογιαννόπουλος Ν. Γ., 2006).

Στοιχείο

Επιθμητή συγκέντρωση

Cl-

35 ppm

1,0 mmol/l

Na+

12 ppm

0,5 mmol/l

HCO3-

300 ppm

5,0 mmol/l

Ca++

120 ppm

3,0 mmol/l

Mg++

36 ppm

1,5 mmol/l

SO4--

290 ppm

3,0 mmol/l

Mn

0,83 ppm

15 μmol/l

B

0,22 ppm

20 μmol/l

Fe++

0,28 ppm

5,0 μmol/l

Zn++

0,46 ppm

7,0 μmol/l

Cu++

0,06 ppm

1,0 μmol/l

[επιστροφή στην κορυφή]


Προτάσεις για την αντιμετώπιση προβλημάτων από το νερό άρδευσης

 

Άρδευση με νερό υψηλής αλατότητας

Όταν είμαστε αναγκασμένοι να χρησιμοποιήσουμε νερό υψηλής αλατότητας για την άρδευση των καλλιεργειών, για να αντιμετωπίσουμε τον κίνδυνο αλατώσεως του εδάφους, αρδεύουμε με ποσότητες νερού μεγαλύτερες από τις απαιτούμενες για την κάλυψη των αναγκών της καλλιέργειας. Για τον υπολογισμό της απαιτούμενης ποσότητας με την οποία πρέπει να αρδεύσουμε χρησιμοποιούνται οι παρακάτω σχέσεις:

α) Άρδευση με επιφανειακές μεθόδους ή καταιονισμό

 

  [10]

β) Στάγδην άρδευση

  

  [11]

όπου:

LR : Συντελεστής έκπλυσης εκφρασμένος ως κλάσμα των αναγκών της καλλιέργειας σε νερό.

ECw : Η ηλεκτρική αγωγιμότητα του νερού άρδευσης (dS/cm).

ECe : Η ηλεκτρική αγωγιμότητα στόχος του εδαφικού εκχυλίσματος κορεσμού (dS/cm).

Άσκηση:

Να εκτιμηθεί η πρόσθετη ποσότητα νερού που θα πρέπει να εφαρμοστεί σε καλλιέργεια τομάτας για να διατηρηθεί η παραγωγή στο 90% της δυνητικής. Χρησιμοποιήσετε την ανάλυση νερού του Παραδείγματος 1. Συγκρίνεται τη στάγδην άρδευση με την άρδευση με καταιονισμό.

Λύση:

Η αγωγιμότητα του νερού άρδευσης (ECw) είναι 2,7 dS/cm. Για παραγωγή ίση με το 90% της δυνητικής η αγωγιμότητα του εδαφικού εκχυλίσματος κορεσμού (ECe) δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 3,5 dS/cm.

Οπότε, για στάγδην άρδευση αντικαθιστούμε τις παραπάνω τιμές στη σχέση [11] και έχουμε:

LR = 2,7/(3·3,5) = 2,7/10,5 → LR = 0,257

δηλαδή θα πρέπει να αρδεύουμε με 25,7% περισσότερο νερό από ότι για να καλύψουμε τις ανάγκες της καλλιέργειας.

Για άρδευση με επιφανειακές μεθόδους ή καταιονισμό, αντικαθιστώντας στη σχέση [10] έχουμε:

LR = 2,7/(5·3,5-3,5) = 2,7/14 → LR = 0,193

δηλαδή θα πρέπει να αρδεύουμε με 19,3% περισσότερο νερό από ότι για να καλύψουμε τις ανάγκες τις καλλιέργεια.

Παρατηρούμε ότι αρδεύοντας με επιφανειακές μεθόδους ή καταιονισμό χρειαζόμαστε μικρότερες ποσότητες νερού.

Ερώτηση προς συζήτηση

Είδαμε ότι με επιφανειακές μεθόδους ή καταιονισμό χρειαζόμαστε μικρότερες ποσότητες νερού για να κρατήσουμε την αγωγιμότητα του εδαφικού εκχυλίσματος κορεσμού εντός των επιθυμητών ορίων. Η στάγδην άρδευση όμως θεωρείται ότι πλεονεκτεί έναντι των άλλων μεθόδων άρδευσης επιτυγχάνοντας μικρότερη κατανάλωση νερού. Τι είναι λάθος εδώ;

Κίνδυνος έμφραξης σταλακτήρων

Σε περίπτωση που υπάρχει κίνδυνος έμφραξης των σταλακτήρων θα πρέπει περιστασιακά ή ακόμη και σε κάθε άρδευση να χρησιμοποιούμε κάποιο οξύ (νιτρικό οξύ, θειϊκό οξύ) είτε για το ξέπλυμα του δικτύου (αν η χρήση είναι περιστασιακή) είτε για τη ρύθμιση του pH σε επίπεδα κάτω από το υπολογισμένο pH (pHc) (όταν γίνεται χρήση οξέος σε κάθε άρδευση).

Άσκηση:

Εκτιμήστε τη τιμή στην οποία θα πρέπει να ρυθμίζεται το pH κατά τη διάρκεια της άρδευσης. Δίνεται: [Ca+2] = 14,58 meq/l, [Mg+2] = 1,55 meq/l, [HCO3-+CO3-] = 2,56 meq/l, θερμοκρασία νερού κατά την άρδευση 25oC.

Λύση:

Αντικαθιστώντας στη σχέση [6] έχουμε:

pHc = 2,5861·e-0,0103*25-0,4375·ln([14,58+1,55]·[2,56])+6,2966

pHc = 6,67

Συνεπώς, για να αποφύγουμε εμφράξεις των σταλακτήρων, θα πρέπει να ρυθμίσουμε το pH κάτω από το 6,67.

Υψηλή συγκέντρωση Νατρίου - Χλωρίου

Προτιμήστε άρδευση με επιφανειακές μεθόδους (σταλάκτες, αυλάκια, κατάκλιση ή χαμηλή καταιόνηση κάτω από το ύψος της κόμης). Αν χρησιμοποιηθεί καταιόνηση πραγματοποιήστε τις αρδεύσεις νύχτα. Επιλέξτε ανθεκτικές καλλιέργειες. Λάβετε υπόψη σας την ανθεκτικότητα του υβριδίου/ποικιλίας κατά την επιλογή.

Μέθοδοι φύτευσης

Στις παραπάτω εικόνες (Εικόνα 3) παρουσιάζονται τα σημεία συσσώρευσης αλάτων (απεικονίζονται με τις κουκκίδες) ανάλογα με τη διαμόρφωση του εδάφους και του τρόπου άρδευσης. Φυτεύοντας εκτός των περιοχών αυτών μπορούμε να αντιμετωπίσουμε μερικώς προβλήματα με την υψηλή αλατότητα του νερού.

Εικόνα 3: Συσσώρευση αλάτων ανάλογα με τη διαμόρφωση του εδάφους (Πηγή: Ayers R.S. and Westcot D.W., 1985)


[επιστροφή στην κορυφή]

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

  1. Allison L.E., Bernstein L., Bower C.A., Brown J.W., Fireman M., Hatcher J.T., Hayward H.E., Pearson G.A., Reeve R.C., Richards L.A., Wilcox L.v., 1954, Diagnosis and Improvement of Saline and Alkali Soils, United States Salinity Laboratory

  2. Ayers R.S., Westcot D.W., 1985, FAO Irrigation and Drainage Paper 29 Rev.1, Water quality in agriculture, Food and Agriculture Organization of the United Nations, Rome

  3. Bauder T.A., Waskom R.M., Davis J.G, 2007, Irrigation Water Quality Criteria, Colorado State University Cooperative Extension

  4. Grattan S.R., 2002, Irrigation Water Salinity and Crop Production, Farm Water Quality Planning Reference Sheet, Publication 8066, University of California

  5. Jones Benton, Tomato Plant Culture: In the Field, Greenhouse and Home Garden, 2nd Edition, CRC Press, 2008, pp. 37, 183

  6. Peet M.M., 2005, Irrigation and Fertilization In: Tomatoes, Edt. Heuvelink Ε., pp.171-198, CABI Publications

  7. Theocharis Μ. Ε., Sianou Α. D. and Athanasiou Ε. I., Forecasting the risk of drippers clogging in trickle irrigation systems, Proc. 11th Int. Conf. of Soil Science, pp. 635-645, Oct. 4-7, 2006, Arta, Greece.

  8. Βουδούρης Κ., 2006, Θέματα Υδρογεωλογίας Περιβάλλοντος, ΑΠΘ, Σημειώσεις για το μάθημα. “Χώροι Υγειονομικής Ταφής Απορριμάτων”, ΑΠΘ, Τμήμα Γεωλογίας

  9. Διαμαντής Β., Γκιουγκής Ι., Καλλιώρας Α., Πλιάκας Φ., Διαμαντής Ι., 2009, Χρήση υφάλμυρων νερών και βελτίωση αλατούχων εδαφών, Πρακτικά Κοινού Συνεδρίου ΕΥΕ & ΕΕΔΥΠ “Ολοκληρωμένη διαχείριση υδατικών πόρων σε συνθήκες κλιματικών αλλαγών”, σελ. 311-320

  10. Μαυρογιαννόπουλος Ν. Γ., 2006, Υδροπονικές Εγκαταστάσεις, Β' Έκδοση, Εκδόσεις Σταμούλης, Αθήνα

  11. Μήτσιος Ιωάννης, 1999, Εδαφολογία, εκδ. Zymel, Αθήνα

  12. Τερζίδης Γ.Α., Παπαζαφειρίου Ζ.Γ., 1997, Γεωργική Υδραυλική, εκδ. Ζήτη, Θεσσαλονίκη

  13. Τσακίρης Γ., 2004, Σημειώσεις Υδατικοί Πόροι – Ποιότητα Αρδευτικού Νερού, ΕΜΠ, Σημειώσεις για το μάθημα “Διαχείριση Υδατικών Πόρων” του Διατμηματικού ΠΜΣ Επιστήμη και Τεχνολογία Υδατικών Πόρων


Την αναφερόμενη βιβλιογραφία μπορείτε να τη βρείτε στις παρακάτω διευθύνσεις (οι αριθμοί αντιστοιχούν στον αριθμό της βιβλιογραφικής αναφοράς)

  1. http://www.ars.usda.gov/Services/docs.htm?docid=10158&page=2

  2. http://www.fao.org/DOCREP/003/T0234E/T0234E00.htm

  3. www.ext.colostate.edu

  4. www.ucanr.org/freepubs/docs/8066.pdf



  5. http://myweb.teleinfom.teiep.gr/theoxar/dimosiefsis.htm

  6. http://www.geo.auth.gr/courses/ggg/ggg887e/

  7. http://eye.web.auth.gr




  8. http://www.waterinfo.gr/greek/


[επιστροφή στην κορυφή]

ΕΛΕΥΘΕΡΑ ΔΙΑΘΕΣΙΜΟ ΥΛΙΚΟ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ

Στην ιστοσελίδα http://www.lenntech.com/ μπορείτε να βρείτε on-line εφαρμογές για μετατροπές μονάδων και υπολογισμούς σχετικούς με την ερμηνεία της ανάλυσης του νερού (αγγλική γλώσσα).

Στην ιστοσελίδα http://myweb.teleinfom.teiep.gr/theoxar/dimosiefsis.htm υπάρχει διαθέσιμο εργαλείο για την εκτίμηση της επικινδυνότητας έμφραξης σταλακτήρων (ελληνική γλώσσα).

Στην ιστοσελίδα http://aces.nmsu.edu/pubs/_water/ υπάρχει εργαλείο για την ερμηνεία της ανάλυσης νερού μαζί με σχετικές οδηγίες (αγγλική γλώσσα).


[επιστροφή στην κορυφή]

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Πίνακας 1. Επίδραση ηλεκτρικής αγωγιμόητας νερού άρδευσης (ECw – dS/cm) και εδάφους (ECe – dS/cm) στην παραγωγή διαφόρων καλλιεργειών.

Καλλιέργεια

Κοινό (Επιστημονικό)

100,00%

90,00%

75,00%

50,00%

0,00%

ECe

ECw

ECe

ECw

ECe

ECw

ECe

ECw

ECe

ECw

Αγγούρι (Cucumis sativus)

2,5

1,7

3,3

2,2

4,4

2,9

6,3

4,2

10,0

6,8

Αγριάδα (Cynodon dactylon)

6,9

4,6

8,5

5,6

11,0

7,2

15,0

9,8

23,0

15,0

Αγριοτρίφυλλο(Trifolium hybridum)

1,5

1,0

2,3

1,6

3,6

2,4

5,7

3,8

9,8

6,6

Αγρόπυρο (Agropyron cristatum)

7,5

5,0

9,0

6,0

11,0

7,4

15,0

9,8

22,0

15,0

Αμύγδαλο (Prunus dulcis)

1,5

1,0

2,0

1,4

2,8

1,9

4,1

2,8

6,8

4,5

Αραχίδα (Arachis hypogaea)

3,2

2,1

3,5

2,4

4,1

2,7

4,9

3,3

6,6

4,4

Ασβέλιαφος (Alopecurus pratensis)

1,5

1,0

2,5

1,7

4,1

2,7

6,7

4,5

12,0

7,9

Βαμβάκι (Gossypium hirsutum)

7,7

5,1

9,6

6,4

13,0

8,4

17,0

12,0

27,0

18,0

Βατόμουρο (Rubus sp.)

1,5

1,0

2,0

1,3

2,6

1,8

3,8

2,5

6,0

4,0

Βερύκοκο (Prunus armeniaca)

1,6

1,1

2,0

1,3

2,6

1,8

3,7

2,5

5,8

3,8

Βίκος (Vicia angustifolia)

3,0

2,0

3,9

2,6

5,3

3,5

7,6

5,0

12,0

8,1

Γκρέιπ-Φρουτ (Citrus paradisi)

1,8

1,2

2,4

1,6

3,4

2,2

4,9

3,3

8,0

5,4

Γλυκοπατάτα (Ipomoea batatas)

1,5

1,0

2,4

1,6

3,8

2,5

6,0

4,0

11,0

7,1

Δαμάσκηνο (Prunus domestica)

1,5

1,0

2,1

1,4

2,9

1,9

4,3

2,9

7,1

4,7

Ζαχαρότευτλο (Beta vulgaris)

7,0

4,7

8,7

5,8

11,0

7,5

15,0

10,0

24,0

16,0

Ήρα πολυετές γκαζόν (Lolium perenne)

5,6

3,7

6,9

4,6

8,9

5,9

12,0

8,1

19,0

13,0

Καλαμπόκι (Zea mays)

1,7

1,1

2,5

1,7

3,8

2,5

5,9

3,9

10,0

6,7

Καλαμπόκι (χορτονομή) (Zea mays)

1,8

1,2

3,2

2,1

5,2

3,5

8,6

5,7

15,0

10,0

Καλαμπόκι γλυκό (Zea mays)

1,7

1,1

2,5

1,7

3,8

2,5

5,9

3,9

10,0

6,7

Καρότο (Daucus carota)

1,0

0,7

1,7

1,1

2,8

1,9

4,6

3,0

8,1

5,4

Κολοκυθάκι (Cucurbita pepo melopepo)

3,2

2,1

3,8

2,6

4,8

3,2

6,3

4,2

9,4

6,3

Κολοκύθι (Cucurbita pepo melopepo)

4,7

3,1

5,8

3,8

7,4

4,9

10,0

6,7

15,0

10,0

Κουκί (Vicia faba)

1,5

1,1

2,6

1,8

4,2

2,0

6,8

4,5

12,0

8,0

Κρεμμύδι (Allium cepa)

1,2

0,8

1,8

1,2

2,8

1,8

4,3

2,9

7,4

5,0

Κριθάρι (Hordeum vulgare)

8,0

5,3

10,0

6,7

13,0

8,7

18,0

12,0

28,0

19,0

Κριθάρι (χορτονομής) (Hordeum vulgare)

6,0

4,0

7,4

4,9

9,5

6,4

13,0

8,7

20,0

13,0

Λάχανο (Brassica oleracea capitata)

1,8

1,2

2,8

1,9

4,4

2,9

7,0

4,6

12,0

8,1

Λινάρι (Linum usitatissimum)

1,7

1,1

2,5

1,7

3,8

2,5

5,9

3,9

10,0

6,7

Λωτός (Lotus corniculatus tenuifolium)

5,0

3,3

6,0

4,0

7,5

5,0

10,0

6,7

15,0

10,0

Μαρούλι (Lactuca sativa)

1,3

0,9

2,1

1,4

3,2

2,1

5,1

3,4

9,0

6,0

Μηδική (Medicago sativa)

2,0

1,3

3,4

2,2

5,4

3,6

8,8

5,9

16,0

10,0

Μπρόκολο (Brassica oleracea botrytis)

2,8

1,9

3,9

2,6

5,5

3,7

8,2

5,5

14,0

9,1

Πατάτα(Solanum tuberosum)

1,7

1,1

2,5

1,7

3,8

2,5

5,9

3,9

10,0

6,7

Πατζάρι (Beta vulgaris)

4,0

2,7

5,1

3,4

6,8

4,5

9,6

6,4

15,0

10,0

Πιπεριά (Capsicum annuum)

1,5

1,0

2,2

1,5

3,3

2,2

5,1

3,4

8,6

5,8

Πορτοκάλι (Citrus sinensis)

1,7

1,1

2,3

1,6

3,3

2,2

4,8

3,2

8,0

5,3

Ραδίκι (Raphanus sativus)

1,2

0,8

2,0

1,3

3,1

2,1

5,0

3,4

8,9

5,9

Ρέβα (Brassica rapa)

0,9

0,6

2,0

1,3

3,7

2,5

6,5

4,3

12,0

8,0

Ροδάκινο (Prunus persica)

1,7

1,1

2,2

1,5

2,9

1,9

4,1

2,7

6,5

4,3

Ρύζι (Oriza sativa)

3,0

2,0

3,8

2,6

5,1

3,4

7,2

4,8

11,0

7,6

Σακχαροκάλαμο (Saccharum officinarum)

1,7

1,1

3,4

2,3

5,9

4,0

10,0

6,8

19,0

12,0

Σέλινο (Apium graveolens)

1,8

1,2

3,4

2,3

5,8

3,9

9,9

6,6

18,0

12,0

Σιτάρι μαλακό (Triticum aestivum)

6,0

4,0

7,4

4,9

9,5

6,3

13,0

8,7

20,0

13,0

Σιτάρι σκληρό (Triticum turgidum)

5,7

3,8

7,6

5,0

10,0

6,9

15,0

10,0

24,0

16,0

Σόγια (Glycine max)

5,0

3,3

5,5

3,7

6,3

4,2

7,5

5,0

10,0

6,7

Σόργο (Sorghum bicolor)

6,8

4,5

7,4

5,0

8,4

5,6

9,9

6,7

13,0

8,7

Σόργο του Σουδάν (Sorghum sudanense)

2,8

1,9

5,1

3,4

8,6

5,7

14,0

9,6

26,0

17,0

Σπανάκι (Spinacia oleracea)

2,0

1,3

3,3

2,2

5,3

3,5

8,6

5,7

15,0

10,0

Σταφύλι (Vitus sp.)

1,5

1,0

2,5

1,7

4,1

2,7

6,7

4,5

12,0

7,9

Τομάτα (Lycopersicon esculentum)

2,5

1,7

3,5

2,3

5,0

3,4

7,6

5,0

13,0

8,4

Τριφύλλι αλεξανδρινο (Trifolium alexandrinum)

1,5

1,0

3,2

2,2

5,9

3,9

10,0

6,8

19,0

13,0

Τριφύλλι λειμώνιο (Trifolium pratense)

1,5

1,0

2,3

1,6

3,6

2,4

5,7

3,8

9,8

6,6

Τριφύλλι λευκό (Trifolium repens)

1,5

1,0

2,3

1,6

3,6

2,4

5,7

3,8

9,8

6,6

Τριφύλλι χαμοκέρασο (Trifolium fragiferum)

1,5

1,0

2,3

1,6

3,6

2,4

5,7

3,8

9,8

6,6

Φάλαρη (Phalaris tuberosa)

4,6

3,1

5,9

3,9

7,9

5,3

11,0

7,4

18,0

12,0

Φασόλι (Phaseolus vulgaris)

1,0

0,7

1,5

1,0

2,3

1,5

3,6

2,4

6,3

4,2

Φασόλι (Phaseolus vulgaris)

1,0

0,7

1,5

1,0

2,3

1,5

3,6

2,4

6,3

4,2

Φασόλι, μαυρομάτικο (Vigna unguiculata)

4,9

3,3

5,7

3,8

7,0

4,7

9,1

6,0

13,0

8,8

Φασόλι, μαυρομάτικο (χορτονομή) (Vigna unguiculata)

2,5

1,7

3,4

2,3

4,8

3,2

7,1

4,8

12,0

7,8

Φεστούκα (Festuca elatior)

3,9

2,6

5,5

3,6

7,8

5,2

12,0

7,8

20,0

13,0

Φράουλα (Fragaria sp.)

1,0

0,7

1,3

0,9

1,8

1,2

2,5

1,7

4,0

2,7

Χουρμαδιά (phoenix dactylifera)

4,0

2,7

6,8

4,5

11,0

7,3

18,0

12,0

32,0

21,0

(Πηγή: Ayers R.S. and Westcot D.W., 1985)

Πίνακας 2. Ευαισθησία στο βόριο διαφόρων καλλιεργειών. Αναφέρεται το όριο μέχρι το οποίο δεν παρατηρείται μείωση της παραγωγής και ο ρυθμός μείωσης της παραγωγής ανά mg/L πάνω από το όριο.

Ανθεκτικότητα

Κοινή ονομασία

Επιστημονική ονομασία

Όριο (mg/L)

Μείωση παραγωγής % ανά mg/L πάνω από το όριο

Πολύ Ανθεκτικές

Σόργο

Sorghum bicolor

7,4

4,7

Βαμβάκι

Gossypium hirsutum

6,0-10,0

--

Σέλινο

Apium graveolens

9,8

3,2

Σπαράγγι

Asparagus officinalis

10,0-15,0

--

Ανθεκτικές

Μηδική

Medicago sativa

4,0-6,0

--

Αγριόβικος

Vicia benghalensis

4,0-6,0

--

Μαϊντανός

Petroselinum crispum

4,0-6,0

--

Παντζάρι

Beta vulgaris

4,0-6,0

--

Σακχαροκάλαμο

B. vulgaris

4,9

4,1

Τομάτα

Lycopersicum

5,7

3,4

Μετρίως Ανθεκτικές

Λάχανο

Brassica oleracea capitata

2,0-4,0

--

Ρέβα

B. rapa

2,0-4,0

--

Λειβαδοπόα Λεία

Poa pratensis

2,0-4,0

--

Κριθάρι

Hordeum vulgare

3,4

4,4

Φασόλι μαυρομάτικο

Vigna unguiculata

2,5

12

Βρώμη

Avena sativa

2,0-4,0

--

Καλαμπόκι

Zea mays

2,0-4,0

--

Αγκινάρα

Cynara scolymus

2,0-4,0

--

Καπνός

Nicotiana tabacum

2,0-4,0

--


Brassica juncea

2,0-4,0

--


Melilotus indica

2,0-4,0

--

Κολοκυθάκι

Cucurbita pepo

2,0-4,0

--

Πεπόνι

Cucumis melo

2,0-4,0

--

Κουνουπίδι

B. oleracea botrytis

4

1,9

Ελαφρώς ευαίσθητες

Μπρόκολο

Brassica oleracea botrytis

1

1,8

Πιπεριά

Capsicum annuum

1,0-2,0

--

Αρακάς

Pisum sativa

1,0-2,0

--

Καρότο

Daucus carota

1,0-2,0

--

Ραδίκι

Raphanus sativus

1

1,4

Πατάτα

Solanum tuberosum

1,0-2,0

--

Αγγούρι

Cucumis stivus

1,0-2,0

--

Μαρούλι

Lactuca sativa

1,3

1,7

Ευαίσθητες

Αβοκάντο

Persea americana

0,5-0,75

--

Γκρέιπ-Φρουτ

C. x paradisi

0,5-0,75

--

Πορτοκαλία

C. sinensis

0,5-0,75

--

Βερυκοκιά

Prunus armeniaca

0,5-0,75

--

Ροδακινιά

P. persica

0,5-0,75

--

Κερασιά

P. avium

0,5-0,75

--

Δαμασκηνιά

P. domestica

0,5-0,75

--


Diospyros kaki

0,5-0,75

--

Συκιά

Ficus carica

0,5-0,75

--

Αμπέλι

Vitis vinifera

0,5-0,75

--

Καρυδιά

Juglans regia

0,5-0,75

--

Πεκάν

Carya illinoinenis

0,5-0,75

--

Κρεμμύδι

Allium cepa

0,5-0,75

--

Σκόρδο

A. sativum

0,75-1,0

--

Γλυκοπατάτα

Ipomea batatas

0,75-1,0

--

Τριτικάλε

Triticum aestivum

0,75-1,0

3,3

Ηλίανθος

Helianthus annuus

0,75-1,0

--


Vigna radiata

0,75-1,0

--

Σισάμι

Sesamum indicum

0,75-1,0

--

Λούπινο

Lupinus hartwegii

0,75-1,0

--

Φράουλα

Fragaria sp.

0,75-1,0

--

Αγκινάρα Ιερουσαλήμ

Helianthus tuberosus

0,75-1,0

--

Φασόλι

Phaseolus vulgaris

0,75-1,0

--

Φασόλι

P. vulgaris

1

12

Φασόλι

P. lunatus

0,75-1,0

--

Φιστίκι αράπικο

Arachis hypogaea

0,75-1,0

--

Πολύ ευαίσθητες

Λεμονιά

Citrus limon

<0,5

--

Βατόμουρο

Rubus sp.

<0,5

--

(Πηγή: United States Department of Agriculture, Agricultural Research Center, http://www.ussl.ars.usda.gov/pls/caliche/BOROT46)




ċ
Κωνσταντίνος Πεπονάκης,
10 Νοε 2013, 10:36 π.μ.
Ĉ
Κωνσταντίνος Πεπονάκης,
10 Νοε 2013, 10:36 π.μ.
Ċ
Κωνσταντίνος Πεπονάκης,
9 Αυγ 2012, 7:28 π.μ.
Ċ
Κωνσταντίνος Πεπονάκης,
2 Σεπ 2012, 5:12 π.μ.
Comments