Άρθρα‎ > ‎

Οι θερμοκηπιακές καλλιέργειες στην Αλμερία

 



Το κείμενο αυτό βασίζεται στην εμπειρία από το σεμινάριο "Σύγχρονα Θερμοκήπια" που υλοποίησε το ΑΚΕΘ (Αναπτυξιακό Κέντρο Θεσσαλίας) και πραγματοποιήθηκε στην Αλμερία της Ισπανίας με οικοδεσπότη τη Coexphal.

Το ΑΚΕΘ είναι ένας μη κερδοσκοπικός οργανισμός που απασχολείται με την υλοποίηση τοπικών, περιφερειακών, εθνικών και Ευρωπαϊκών προγραμμάτων σε διάφορους τομείς (εκπαίδευση, κατάρτιση, οικονομικά, συμβουλευτική κ.ά.).

Ο οργανισμός υποδοχής (Coexphal) είναι μία μη κερδοσκοπική διεπαγγελματική οργάνωση με στόχο την στήριξη και προαγωγή των θερμοκηπιακών καλλιεργειών μέσω της παροχής τεχνογνωσίας προς τα μέλη της (συνεταιρισμοί, έμποροι κ.α.).

Το πρόγραμμα περιλάμβανε επισκέψεις σε θερμοκήπια με διαφορετικά χαρακτηριστικά και διάφορες καλλιέργειες, σε διάφορες περιοχές της Αλμερίας και της ενδοχώρας της Ανδαλουσίας. Πραγματοποιήθηκε επίσκεψη και σε θερμοκήπιο υπό κατασκευή, όπως επίσης και σε συνεταιρισμούς, δημοπρατήριο, το ερευνητικό ινστιτούτο της Cahamar και εταιρίες που δραστηριοποιούνται στην Αλμερία σε τομείς αιχμής (βιολογική καταπολέμηση, κατασκευές, αφαλάτωση). Στο πρόγραμμα περιλαμβάνονταν και ένα σύνολο διαλέξεων σε θέματα αιχμής.


Τα θερμοκήπια στην Αλμερία

Η Αλμερία, στο νότο της Ισπανίας, είναι η περιοχή με τη μεγαλύτερη συγκέντρωση θερμοκηπίων στον κόσμο. Από κλιματικής άποψης είναι κοντά στο κλίμα της Ιεράπετρας. Με σχεδόν 3.000 ώρες ηλιοφάνειας το χρόνο, μικρές βροχοπτώσεις (196mm το χρόνο), απουσία παγετού και χιονοπτώσεων και διαρκής ανατολικούς και δυτικούς ανέμους, είναι από τις καταλληλότερες περιοχές στην Ευρώπη για παραγωγή εκτός εποχής κηπευτικών.

Οι θερμοκηπιακές καλλιέργειες ξεκίνησαν στην περιοχή στα τέλη της δεκαετίας του 60. Στην περιοχή παλαιότερα υπήρχαν αμπέλια, διαμορφωμένα σε κρεβατίνα. Κάποιοι ξεπάτωσαν τα αμπέλια και χρησιμοποιώντας το σκελετό της κρεβατίνας έφτιαξαν τα πρώτα θερμοκήπια στην περιοχή, τα επονομαζόμενα parral, παραλλαγές των οποίων χρησιμοποιούνται και σήμερα (parral plano και parral multicapilla). Η αύξηση των θερμοκηπίων ήταν ταχύτατη από τη δεκαετία του 70 μέχρι και τα μέσα της δεκαετίας του 90 και ακόμη συνεχίζεται, αν και με μειωμένους ρυθμούς. Σήμερα υπάρχουν 265.000 στρέμματα θερμοκηπίων με κύριες καλλιέργειες την τομάτα (95.000 στρ.) και τη πιπεριά (85.000 στρ.), με το αγγούρι, το κολοκύθι και τη μελιτζάνα να καλύπτουν το υπόλοιπο των εκτάσεων. Την άνοιξη, ως δεύτερη καλλιέργεια, μπαίνει σε κάποιες περιπτώσεις καρπούζι και πεπόνι. Απασχολούνται 15.000 καλλιεργητές (μέση έκταση εκμετάλλευσης 18 στρ.) και 45.000 εργάτες, χωρίς φυσικά να συνυπολογίζονται οι θέσεις εργασίας που δημιουργούνται στη διαλογή, εμπορία, τεχνική υποστήριξη, έρευνα, εμπόριο κ.α. Συνολικά, οι θερμοκηπιακές καλλιέργειες στην περιοχή της Αλμερίας δημιουργούν περί τις 83.000 θέσεις εργασίας.

Το 60% της παραγωγής εξάγεται κυρίως προς Γερμανία, Γαλλία, Ολλανδία και Ηνωμένο Βασίλειο και άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Η αξία των εξαγωγών για τη καλλιεργητική περίοδο 2010-2011 έφτασε τα 1,6 δισ.

[επιστροφή στην κορυφή]

Καλλιεργητικές τεχνικές και υποδομές

Καθώς το κλίμα της περιοχής ευνοεί την καλλιέργεια κηπευτικών εκτός εποχής ο κύριος όγκος της παραγωγής συγκεντρώνεται το χειμώνα. Οι συνήθεις φυτεύσεις είναι για τη τομάτα, το αγγούρι και τη μελιτζάνα τον Αύγουστο, τη πιπεριά Ιούλιο ή Μάρτιο και το πεπόνι Μάρτιο. Τους μήνες Ιούλιο – Αύγουστο δεν υπάρχει παραγωγή. Ωστόσο ο αυξανόμενος ανταγωνισμός και η ανάγκη διατήρησης των υφιστάμενων αγορών ωθούν όλο και περισσότερους καλλιεργητές στην τροποποίηση των φυτεύσεων ώστε να έχουν διαθέσιμα προϊόντα για όλο και μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Σε μεγάλο μέρος της παραγωγής σήμερα εφαρμόζεται ολοκληρωμένη φυτοπροστασία με χρήση βιολογικών μεθόδων. Βιολογική φυτοπροστασία εφαρμόζεται στο 95% της καλλιέργειας πιπεριάς, το 67% της καλλιέργειας μελιτζάνας, το 60% της καλλιέργειας αγγουριού, το 40% της καλλιέργειας κολοκυθιού και το 50% της καλλιέργειας τομάτας. Από το 1997 χρησιμοποιούνται βομβίνοι στο 100% των καλλιεργειών τομάτας.

Οι κατασκευές τους είναι απλές και φθηνές με το 30% να είναι με επίπεδη οροφή (parral plano), το 55% διαθέτει οροφή με μικρή κλίση (περίπου 10-12%) (parral multicapilla) και λιγότερο από το 5% των θερμοκηπίων είναι τα γνωστά πολύρρικτα που απαντώνται και στην Ελλάδα. Η καλλιέργεια παραδοσιακά δε γίνεται στο αρχικό έδαφος της περιοχής αλλά σε ένα τεχνητό έδαφος βάθους 20εκ., αποτελούμενο κυρίως από χονδρόκοκκη άμμο και μία στρώση 2-3 εκ. οργανικής ουσίας σε βάθος 15εκ. Την τεχνική αυτή ακολουθεί το 80% των καλλιεργητών, ενώ ένα 20% καλλιεργεί σε υδροπονικά υποστρώματα (περλίτη, κοκκοφοίνικα, πετροβάμβακα).

Οι αγρότες της Αλμερίας λαμβάνουν τεχνική υποστήριξη μέσω πολλαπλών οδών. Τα δημοπρατήρια και οι συνεταιρισμοί διαθέτουν γεωπόνους οι οποίοι παρέχουν τεχνική υποστήριξη στους παραγωγούς και τους βοηθούν να αντιμετωπίσουν κάθε πρόβλημα στην καλλιέργεια τους. Φυσικά στο πλευρό τους έχουν και γεωπόνους από τις εταιρίες αγροτικών εφοδίων.

[επιστροφή στην κορυφή]

Εμπορία

Η εμπορία των προϊόντων γίνεται είτε μέσω των συνεταιρισμών είτε μέσω των σχεδόν 50 δημοπρατηρίων που βρίσκονται στην περιοχή.

Κρίνοντας από τους συνεταιρισμούς τους οποίους επισκεφθήκαμε, εκεί οι συνεταιρισμοί αποτελούν ισχυρό μοχλό ανάπτυξης και στήριξης του παραγωγού. Και οι δύο συνεταιρισμοί ήταν πρωτοβάθμιοι, με διαφορετικό βαθμό όμως ολοκλήρωσης ως προς τις δραστηριότητες τους και τις υπηρεσίες που παρείχαν προς τα μέλη τους.

Ο πρώτος δραστηριοποιούταν αποκλειστικά στην εμπορία γεωργικών εφοδίων, με στόχο την εξασφάλιση χαμηλότερων τιμών για τα μέλη του. Παράλληλα παρείχε προς τα μέλη του και άλλες υπηρεσίες, όπως μαθήματα υπολογιστών και αγγλικών για τα παιδιά των μελών, super market και βενζινάδικο, με έκπτωση για τα μέλη του. Ο δεύτερος παρείχε ένα ολοκληρωμένο φάσμα υπηρεσιών προς τα μέλη του, ξεκινώντας από την παροχή εφοδίων, την τεχνική, λογιστική και νομική υποστήριξη προς τα μέλη του και φτάνοντας στον προγραμματισμό των φυτεύσεων και την εμπορία των προϊόντων.

Παρά τον διαφορετικό προσανατολισμό τους είχαν ένα κοινό σημείο, το ΔΣ του συνεταιρισμού δεν ασκούσε διοίκηση. Διοίκηση ασκούσε διευθυντής ο οποίος είχε προσληφθεί από το συνεταιρισμό για το σκοπό αυτό.

Για να δούμε όμως αναλυτικότερα τις δραστηριότητες του δεύτερου συνεταιρισμού, ο οποίος παρουσιάζει και μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Ο συνεταιρισμός αυτός (Coprohnijar) ιδρύθηκε πριν από 20 χρόνια. Σήμερα αριθμεί 200 μέλη, οι οποίοι καλλιεργούν 4500 στρέμματα θερμοκηπίων. Ο συνεταιρισμός διαθέτει εγκαταστάσεις 72 στρ. (αποθήκες, συσκευαστήρια, γραφεία κ.α.) και απασχολεί 500-600 άτομα, ανάλογα την εποχή. Οι καλλιέργειες με τις οποίες ασχολούνται είναι τομάτα, τοματίνι και καρπούζι. Για να εγγραφή νέο μέλος ένας παραγωγός θα πρέπει να καταβάλλει ένα κεφάλαιο, το οποίο σήμερα είναι περί τις 50.000 και να τηρεί ένα σύνολο υποχρεώσεων, μεταξύ των οποίων η παράδοση στο συνεταιρισμό του συνόλου της παραγωγής και την τήρηση των προδιαγραφών που τίθενται από τους πελάτες.

Όπως αναφέρθηκε ο συνεταιρισμός παρέχει ένα πλήρες φάσμα υπηρεσιών στα μέλη του, οι οποίες ξεκινάνε από τον προγραμματισμό των φυτεύσεων. Κατά το χρόνο της επίσκεψης μας εκεί (τέλος Μαΐου) ήταν ήδη προγραμματισμένες όλες οι φυτεύσεις μέχρι και το Δεκέμβριο, το οποίο σημαίνει ότι ήταν προγραμματισμένη η παραγωγή για τον επόμενο χρόνο. Οι παραγωγοί παραδίδουν το σύνολο της παραγωγής τους στο συνεταιρισμό, στο σύγχρονο συσκευαστήριο του οποίου γίνεται η διαλογή και η συσκευασία. Το συσκευαστήριο περιλαμβάνει ακόμη και γραμμή συσκευασία με μηχάνημα αυτόματης διαλογής τομάτας, στο οποίο εργάζονται μόλις δύο εργάτες. Τόσο η διαλογή, όσο και η συσκευασία γίνονται σύμφωνα με τις προδιαγραφές του κάθε πελάτη (μέγεθος καρπού, χρώμα, ομοιομορφία, συσκευασία). Τα προϊόντα εμπορεύονται είτε υπό το όνομα του συνεταιρισμού, είτε υπό το όνομα του πελάτη, με το 95% αυτών να διατίθενται στο εξωτερικό.

Όπως αναφέρθηκε στην περιοχή της Αλμερίας υπάρχουν περί τα 50 δημοπρατήρια, σε κάθε ένα από τα οποία δημοπρατούνται καθημερινά 300-1.000 τόνοι κηπευτικών. Στα δημοπρατήρια παραδίδουν τα προϊόντα τους μη συνεταιρισμένοι παραγωγοί ή συνεταιρισμένοι παραγωγοί τα προϊόντα των οποίων δεν πληρούν τις προδιαγραφές που έχουν τεθεί από τους συνεταιρισμούς τους.

Όταν ένας παραγωγός επιθυμεί να πουλήσει μέσω του δημοπρατηρίου πρώτα πρέπει να εγγραφεί ως μέλος σε αυτό. Μετά την κατάθεση σχετικής αίτησης, γεωπόνος από το δημοπρατήριο επισκέπτεται τον παραγωγό και ελέγχει αν τηρούνται ορισμένες προδιαγραφές κατά την παραγωγή. Εφόσον ο έλεγχος είναι επιτυχής, η εγγραφή ολοκληρώνεται και ο παραγωγός μπορεί να εμπορεύεται τα προϊόντα του μέσω του δημοπρατηρίου.

Τα προϊόντα παραδίδονται από τον παραγωγό συσκευασμένα σε συσκευασίες μίας χρήσης, όπως ορίζεται από σχετική κοινοτική νομοθεσία. Κατά την παραλαβή γίνεται ποιοτικός έλεγχος και κατηγοριοποίηση σε ποιότητες. Κάθε παλέτα ζυγίζεται, καταγράφεται ο κωδικός παραγωγού, η παρτίδα, η ημερομηνία παραλαβής και το είδος.

Οι έμποροι, πριν την έναρξη της δημοπρασίας, περνάνε και κοιτάνε τα προϊόντα που είναι προς πώληση. Οι έμποροι που μετέχουν στη δημοπρασία διαθέτουν τα προϊόντα τόσο στην εσωτερική, όσο και στην εξωτερική αγορά και μεταξύ αυτών είναι και εκπρόσωποι αλυσίδων λιανικής πώλησης ή και το δημοπρατήριο το ίδιο.

[επιστροφή στην κορυφή]

Έρευνα

Η Ισπανία και η περιοχή της Αλμερίας έχουν επενδύσει στην έρευνα. Στην περιοχή της Αλμερίας έρευνα πάνω στον αγροτικό τομέα γίνεται από το Ινστιτούτο της Cajamar και το Πανεπιστήμιο της Αλμερίας.

Το Ινστιτούτο της Cajamar ανήκει στη συνεταιριστική τράπεζα Cajamar. Δραστηριοποιείται από το 1975 και σήμερα διαθέτει περίπου 24 στρ πειραματικών θερμοκηπίων διαφόρων τύπων και 74 στρ δενδροκομικών καλλιεργειών. Η έρευνα στο χώρο των θερμοκηπιακών καλλιεργειών εστιάζεται στις θερμοκηπιακές κατασκευές, τις καλλιεργητικές τεχνικές, τη βιολογική φυτοπροστασία, την εκμετάλλευση της παραγόμενης βιομάζας (κομποστοποίηση, καύση) κ.α.

Από την πλευρά του το Πανεπιστήμιο της Αλμερίας σε συνεργασία με την AneCoop, έναν δευτεροβάθμιο συνεταιρισμό, διαθέτει έναν ερευνητικό σταθμό με θερμοκήπια διαφόρων τύπων, έκτασης 48,5 στρ. Εκεί, σε μικρής έκτασης θερμοκήπια γίνεται η επιστημονική έρευνα, τα αποτελέσματα της οποίας στη συνέχεια δοκιμάζονται σε μεγαλύτερα, εμπορικής κλίμακας θερμοκήπια, προτού τα αποτελέσματα της έρευνας φτάσουν στον παραγωγό.

Τέλος στην περιοχή διαθέτουν ερευνητικά εργαστήρια και κάποιες από τις μεγαλύτερες εταιρίες παγκοσμίως στο χώρο των αγροτικών εφοδίων.

[επιστροφή στην κορυφή]

Περιβαλλοντικά θέματα

Η υψηλή συγκέντρωση θερμοκηπίων σε μία περιοχή δεν μπορεί παρά να έχει σημαντικές επιπτώσεις στο περιβάλλον της περιοχής. Η πρώτη επίπτωση έχει να κάνει με τους υδατικούς πόρους. Η Αλμερία είναι μία άνυδρη περιοχή η οποία αρδεύεται εν μέρει από τα νερά της οροσειράς Nevada που βρίσκεται στα βόρεια, εν μέρει από υπόγειους υδροφορείς και εν μέρει από μία εγκατάσταση αφαλάτωσης θαλασσινού νερού με τη μέθοδο της αντίστροφης ώσμωσης, στα ανατολικά (120.000 m3/ημέρα). Σταδιακά οι υπόγειοι υδροφορείς υποβαθμίζονται, τόσο λόγω της πίεσης που δέχονται από τις αυξημένες αντλήσεις, όσο και από την έκπλυση λιπασμάτων στον υπόγειο υδροφορέα.

Για την αντιμετώπιση του προβλήματος αυτού εφαρμόζονται σύγχρονες μέθοδοι άρδευσης με σταγόνα. Η προσπάθεια συνεχίζεται και προωθούνται αλλαγές στον τρόπο άρδευσης (μικρές δόσεις άρδευσης και πολλές αρδεύσεις την ημέρα) με χρήση αισθητήρων υγρασίας και ηλεκτρικής αγωγιμότητας (πετυχαίνουν 30% εξοικονόμηση νερού και 40-50% εξοικονόμηση λιπασμάτων), τα κλειστά συστήματα υδροπονίας, η υπόγεια στάγδην άρδευση και η συλλογή βρόχινου νερού.

Η αφαλάτωση, αν και δεν επιβαρύνει άμεσα το περιβάλλον, είναι αρκετά ενεργοβόρος διαδικασία και έμμεσα επιβαρύνει το περιβάλλον. Για κάθε κυβικό μέτρο αφαλατωμένου νερού απαιτούνται 4,5 kWh. Το κόστος παραγωγής φτάνει τα 0,7/m3 με το 45% του κόστους να αφορά την δαπανούμενη ενέργεια.

Ένα άλλο μεγάλο πρόβλημα είναι η διαχείριση των απόβλητων. Αυτό περιλαμβάνει τα πλαστικά κάλυψης μετά τη χρήση τους, τα υπολείμματα της καλλιέργειας και τις άδειες συσκευασίες λιπασμάτων και φυτοπροστατευτικών. Η λύση που έχει εφαρμοστεί είναι απλή. Υποχρεωτική ανακύκλωση για οτιδήποτε ανακυκλώνεται, ενώ τα υπολείμματα της καλλιέργειας κομποστοποιούνται. Για τις συσκευασίες φυτοπροστατευτικών υπάρχουν ειδικοί κάδοι ανακύκλωσης σε διάφορα σημεία, ενώ το κόστος ανακύκλωσης των συσκευασιών φυτοπροστατευτικών είναι ενσωματωμένο στην τιμή.

[επιστροφή στην κορυφή]

Επίλογος

Οι αγρότες της Αλμερίας είναι αντιμέτωποι λίγο πολύ με τα ίδια προβλήματα που αντιμετωπίζουν και οι Έλληνες αγρότες. Έχουν να αντιμετωπίσουν τον ανταγωνισμό από χώρες εκτός Ε.Ε., οι οποίες έχουν χαμηλότερο κόστος εργατικών και των οποίων η παραγωγή διαρκώς αυξάνεται. Το νερό, ο τόσο πολύτιμος αυτός πόρος για τη γεωργία είναι και εκεί περιορισμένο και υπάρχει η διαρκεί απειλή υποβάθμισης του. Παράλληλα πρέπει να συμμορφωθούν με μία ολοένα αυστηρότερη κοινοτική νομοθεσία σχετικά με τη χρήση φυτοπροστατευτικών και τις αυξανόμενες απαιτήσεις ποιότητας και ασφάλειας που θέτουν οι αλυσίδες λιανικού εμπορίου της Ευρώπης.

Απαντούν όμως με οργάνωση, συλλογικότητα, επενδύουν στην έρευνα και διαρκώς προσαρμόζουν τις καλλιεργητικές τους τεχνικές ώστε να ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις της αγοράς και την πίεση του ανταγωνισμού.

[επιστροφή στην κορυφή]


Comments